तनहुँ २०८२ — पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालसहित विश्वका धेरै देशहरूमा मिल्क टी अर्थात् दूध चियाको लोकप्रियता तीव्र रूपमा बढेको छ। कफी शप, रेष्टुरेन्टदेखि सानो टहल पसलसम्म यसले आफ्नो उपस्थिति जमाइसकेको छ। स्वाद, मिठास र आधुनिक ट्रेन्डको कारण विशेषगरी युवावर्ग यसतर्फ आकर्षित भएको देखिन्छ। तर स्वास्थ्य विज्ञहरूको चेतावनी भने स्पष्ट छ — “अत्यधिक मिल्क टी पिउनु दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्यका लागि हानिकारक छ”।
१. मिल्क टीको संरचना र यसको असर
सामान्यतया मिल्क टीमा प्रयोग हुने प्रमुख सामग्रीहरूमा दूध, कालो चिया (ब्ल्याक टी), चिनी, सिरप, कण्डेन्स्ड मिल्क र कतिपय अवस्थामा टपिङको रूपमा ट्यापियोका पर्ल वा फ्लेवर सिरप हुन्छन्।
यी सबै सामग्रीको संयोजनले स्वादमा त आकर्षण ल्याउँछ, तर पोषणको दृष्टिले धेरै समस्या उत्पन्न गर्न सक्छ।
- उच्च क्यालोरी : एक कप मिल्क टी (५०० ml) मा औसत ३००–४५० क्यालोरी हुन सक्छ, जुन शारीरिक गतिविधि कम गर्ने व्यक्तिका लागि मोटोपनको मुख्य कारण बन्न सक्छ।
- उच्च चिनीको मात्रा : एक गिलासमा ४–८ चम्चासम्म चिनी पुग्न सक्छ।
- क्याफिन : चियामा हुने क्याफिनले तत्काल ऊर्जा दिने भए पनि अत्यधिक सेवनले निद्रा बिगार्ने, हृदयगति बढाउने र मानसिक तनाव बढाउने खतरा हुन्छ।
२. स्वास्थ्यमा पर्ने प्रमुख बेफाइदा
क) मोटोपना र तौल बढ्ने खतरा
स्वास्थ्य मापदण्डअनुसार एक दिनमा २५ ग्रामभन्दा बढी चिनी सेवन गर्नु हानिकारक हुन्छ। तर धेरैजसो मिल्क टीमा यसभन्दा २–३ गुणा बढी चिनी हुन्छ। यसले शरीरमा बोसोको मात्रा बढाउँछ र तौल नियन्त्रणमा कठिनाइ ल्याउँछ।
ख) मधुमेहको जोखिम
अत्यधिक चिनीको सेवनले इन्सुलिनको कार्यक्षमता घटाउँछ, जसले टाइप २ मधुमेह को जोखिम बढाउँछ। युवावर्गमा समयभन्दा अगाडि मधुमेह देखिनुमा यस्तो पेयको भूमिका रहेको विज्ञहरू बताउँछन्।
ग) हड्डीको स्वास्थ्यमा असर
ब्ल्याक टीमा हुने ट्यानिन र क्याफिनले क्याल्सियमको अवशोषण घटाउँछ। लामो समयसम्म धेरै मात्रामा सेवन गरेमा हड्डी कमजोर हुने, जोर्नी दुख्ने समस्या आउन सक्छ।
घ) पेट र पाचन समस्या
चियामा हुने ट्यानिनले पेटमा एसिडिटी र ग्यास्ट्रिक बढाउँछ। दूध र चिया मिसाउँदा केही व्यक्तिमा फुल्ने, ग्यास जम्ने र अपच हुने समस्या देखिन्छ।
ङ) निद्रा र मानसिक स्वास्थ्यमा असर
क्याफिनयुक्त पेयले रातमा छिट्टै निद्रामा जान कठिन बनाउँछ। निद्रा नपुग्दा तनाव, चिडचिडापन र कार्यक्षमता घट्ने समस्या देखिन्छ।
३. मिल्क टीमा ट्यापियोका पर्ल र कृत्रिम फ्लेवरको खतरा
आजकल बजारमा पाइने बबल मिल्क टीमा प्रयोग हुने ट्यापियोका पर्ल (साबुदाना जस्तो गोलो पदार्थ) मुख्यतः मकैको स्टार्च वा कसावा स्टार्चबाट बनाइन्छ, जसमा पोषण मूल्य न्यून हुन्छ तर क्यालोरी धेरै हुन्छ।
त्यस्तै, फ्लेवर बढाउन कृत्रिम स्वाद र रङ प्रयोग गरिन्छ, जसले लामो अवधिमा एलर्जी, हर्मोन असन्तुलन र क्यान्सरसम्मको खतरा ल्याउन सक्छ।
४. युवावर्गमा बढ्दो लत
क्याफिन र चिनी दुवैमा लत लाग्ने गुण हुन्छ। एकपटक मिल्क टी पिउन थालेपछि बारम्बार खाने बानी बस्छ। धेरै विद्यार्थी र अफिस जाने व्यक्तिहरूले दिनमा २–३ पटकसम्म सेवन गर्ने गरेको पाइन्छ। यो लतले अन्य स्वस्थ पेयजस्तै पानी, ताजा जुसको सेवन घटाउँछ, जसले शरीरमा निर्जलीकरण समेत निम्त्याउन सक्छ।
५. स्वास्थ्य विज्ञहरूको सल्लाह
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरू भन्छन् —
- मात्रा घटाउनुहोस् : हप्तामा १–२ पटकभन्दा बढी नखानुहोस्।
- चिनी कम गराउने : अर्डर गर्दा ‘लेस सुगर’ वा ‘नो सुगर’ रोज्नुहोस्।
- दूधको गुणस्तर हेर्नुहोस् : सकेसम्म ताजा दूध प्रयोग भएको छनौट गर्नुहोस्, पाउडर वा कण्डेन्स्ड मिल्कमा चिनी र बोसो बढी हुन्छ।
- घरमै बनाउने : घरमै बनाउँदा चिनी र फ्लेवर नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
६. आर्थिक पक्ष
स्वास्थ्यभन्दा बाहेक, मिल्क टी महँगो पेय पनि हो।
औसत एक कपको मूल्य रु. १५०–३०० पर्छ। यदि दिनमा एकपटक मात्र खाइयो भने पनि महिना लाखौं रुपैयाँ खर्च हुन्छ। यो रकम स्वास्थ्यकर खानेकुरा वा व्यायाममा लगानी गरेमा बढी फाइदा हुने विज्ञहरूको सुझाव छ।
७. स्वाद र स्वास्थ्यबीचको सन्तुलन
स्वादकै नाममा स्वास्थ्य गुमाउनु बुद्धिमानी होइन। मिल्क टी पूर्ण रूपमा निषेध गर्ने होइन, तर मात्रा, आवृत्ति र सामग्रीको नियन्त्रण आवश्यक छ।
- बढी चिनी हटाएर
- ताजा दूध प्रयोग गरेर
- र कृत्रिम टपिङ हटाएर
यसलाई तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित बनाउन सकिन्छ।
