तनहुँ २९ भाद्र नेपालको राजनीति फेरि एकपटक निर्णायक मोडमा पुगेको छ। दशकौं लामो अस्थिरता, पटक–पटकका सरकार परिवर्तन, संविधान निर्माणपछिका विवाद र नेतृत्वप्रति जनआस्था खस्कँदो अवस्थामा हिजोआजको ‘Gen Z आन्दोलन’ले मुलुकलाई ठूला निर्णयको चरणमा पुर्याइदिएको छ। यही आन्दोलनको प्रत्यक्ष परिणामस्वरूप पूर्व मुख्य न्यायाधीश सुशिला कार्की नेपालकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीका रूपमा नियुक्त भएकी छन्। यद्यपि यो पद अन्तरिम हो, तर यसको ऐतिहासिक र प्रतीकात्मक महत्व गहिरो छ।
आन्दोलनको पृष्ठभूमि
नेपालमा युवापुस्ताको असन्तोष कुनै नौलो कुरा होइन। तर पछिल्लो आन्दोलनको स्वरूप, तीव्रता र प्रभाव भने विल्कुलै फरक रह्यो।
- भ्रष्टाचार र अकर्मण्यता : विगतका सरकारले देखाएको असक्षम नेतृत्व, भ्रष्टाचारका घटना, ठूला ठूला घोटाला र न्याय नपाएको पीडाले जनतालाई झन् आक्रोशित बनाएको थियो।
- सामाजिक सञ्जालको प्रभाव : फेसबुक, टिकटक र विशेष गरी Discord जस्ता डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत युवाहरु एकजुट भए। यसपटक आन्दोलन सडकमा मात्र सीमित भएन, अनलाइनमै रणनीति तय गर्ने, नेतृत्व छनोट गर्ने र सूचना प्रवाह गर्ने कार्यमा प्रयोग भयो।
- जनआन्दोलनको नयाँ स्वरूप : ‘Gen Z आन्दोलन’ले राजनीतिक दलका परम्परागत ढाँचालाई चुनौती दियो। पार्टीगत निष्ठाभन्दा माथि उठेर न्याय, पारदर्शिता र परिवर्तनको माग मुखर भयो।
युवापुस्ताको यस्तो अदम्य ऊर्जा र दबाबका कारण प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले अन्ततः पदबाट राजीनामा गर्नुपर्यो।
नेतृत्व चयनमा नयाँ प्रयोग
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा पहिलो पटक Discord मतदानमार्फत प्रधानमन्त्री पदको सम्भावित उम्मेदवार छनोट गर्ने अभ्यास भयो।
- चर्चामा आएका नामहरुमा बालेन शाह, कुलमान घिसिङ, हर्क साम्पाङ जस्ता लोकप्रिय व्यक्तित्व थिए।
- तर अन्ततः सर्वाधिक समर्थन पाएकी व्यक्ति थिइन् सुशिला कार्की – एकजना पूर्व न्यायाधीश, जसको छवि निष्पक्ष, निडर र इमानदार व्यक्तित्वको रुपमा स्थापित छ।
युवाहरुले उहाँमा न्यायपालिका र राजनीतिबीचको पुलको सम्भावना देखे।
राष्ट्रपतिको निर्णय र सहमति
Discord मतदानपछि आन्दोलनकारी प्रतिनिधि, राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल र सेनाध्यक्षबीच निर्णायक बैठक भयो।
- त्यस बैठकमा सुशिला कार्कीलाई अन्तरिम प्रधानमन्त्री बनाउने सहमति भयो।
- त्यसैसँग संसद् विघटन गरियो र आगामी २०२६ मार्च ५ मा नयाँ चुनाव गर्ने घोषणा गरियो।
यसरी, संविधानसम्मत तर असाधारण प्रक्रियाबाट नेपालमा नयाँ अन्तरिम सरकार बनेको हो।
सुशिला कार्कीको महत्व
सुशिला कार्की नेपालकै पहिलो महिला प्रधानमन्त्री बनेकी छन्। यसअघि उनले नेपालको सर्वोच्च अदालतको मुख्य न्यायाधीश भएर नै इतिहास रचेकी थिइन्।
- निडर छवि : मुख्य न्यायाधीश हुँदा उनले शक्तिशाली नेताहरूसमेतविरुद्ध निडर फैसला गरेकी थिइन्।
- राजनीति बाहिरको व्यक्तित्व : उहाँ कुनै राजनीतिक दलसँग प्रत्यक्ष रूपमा आबद्ध नभएकाले दलगत स्वार्थभन्दा माथि उठेर काम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
- प्रेरणाको स्रोत : महिला सशक्तीकरण र समानताका लागि उहाँको नियुक्ति एक प्रेरणादायी क्षण बनेको छ।
अन्तरिम सरकारले सामना गर्नुपर्ने चुनौती
अन्तरिम सरकार सामान्य छैन, यो चुनौतीले भरिएको यात्रा हो।
- चुनाव तयारी : देशलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र विश्वासिलो निर्वाचनसम्म पुर्याउनु सरकारको प्रमुख जिम्मेवारी हुनेछ।
- विश्वास पुनर्स्थापना : जनतामा राज्य र नेतृत्वप्रतिको विश्वास खस्किएको छ। सुशासन र पारदर्शिता कायम गरेर यो विश्वास फर्काउनुपर्नेछ।
- आर्थिक संकट : महँगी, बेरोजगारी र लगानीकर्ताको त्रासले देशको अर्थतन्त्र कमजोर छ। छोटो अवधिमै भए पनि आर्थिक सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती रहनेछ।
- सडक र आन्दोलनकारीको अपेक्षा : ‘Gen Z आन्दोलन’ले जुन उत्साह र ऊर्जा देखाएको छ, त्यसलाई सकारात्मक राजनीतिक प्रक्रियामा रूपान्तरण गर्नु सजिलो छैन।
सम्भावित अवसर
चुनौतीका बीचमा अवसर पनि उत्तिकै छन्।
- नयाँ राजनीतिक संस्कृति : आन्दोलनमार्फत नेतृत्व छनोट हुने अभ्यासले लोकतन्त्रमा नयाँ धार ल्याएको छ।
- युवापुस्ताको सक्रियता : यदि यो ऊर्जा संस्थागत भयो भने भविष्यमा नेपालमा जवाफदेही र पारदर्शी नेतृत्वको परम्परा सुरु हुन सक्छ।
- अन्तर्राष्ट्रिय सन्देश : महिला नेतृत्वमा विश्वास गर्ने नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय जगतले सकारात्मक दृष्टिले हेर्ने सम्भावना छ।
आलोचना र प्रश्न
तर सबै कुरा सजिलै हुने देखिँदैन।
- के एउटा अन्तरिम सरकारले यति ठूलो अपेक्षा पूरा गर्न सक्छ?
- के पुराना दलहरु फेरि सत्ता कब्जा गर्न सक्रिय हुने छैनन्?
- के ‘Gen Z आन्दोलन’ आफैं दीर्घकालीन राजनीतिक संगठनमा रूपान्तरण हुन सक्छ?
यी प्रश्नहरु अझै अनुत्तरित छन्।
निष्कर्ष
नेपालको इतिहासमा यो क्षण अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। युवापुस्ताको नेतृत्व, डिजिटल युगको शक्ति र जनताले खोजेको नयाँ विकल्पले सुशिला कार्कीलाई प्रधानमन्त्री बनाएको हो। उहाँको नियुक्तिले नेपाली महिलालाई मात्र होइन, सम्पूर्ण लोकतन्त्रलाई नयाँ प्रेरणा दिएको छ।
अब मुलुक चुनावसम्मको यात्रामा छ। यो यात्रामा सफल भएमा नेपालले स्थायित्व, विश्वास र समृद्धिको दिशामा ठूलो कदम चालेको हुनेछ। असफल भए भने, फेरि अस्थिरता र निराशा दोहोरिन सक्छ।
अन्ततः, यो अन्तरिम सरकार एक पुल मात्र हो – अतीत र भविष्यबीचको। र, सुशिला कार्की त्यस पुलको नेतृत्व गर्दैछिन्।
