गल्कोट बागलुङ —
गण्डकी प्रदेश बाग्लुङ जिल्लामा अबस्थित हरियाली डाडाँकाडाले ढाकिएको एउटा शान्त नगर हो गल्कोट। यहाँका डाँडाकाँडा, खोल्साखोल्सी, खेतबारी, वनजंगल, चिसो हावा, टाढाबाट टल्किने हिमाल र वरिपरिको प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको यो ठाउँ, नेपालकै एउटा सुन्दर पहिचानको रुपमा लिन सकिन्छ ।
गल्कोट न त ठूला सहरझैं भिडभाड छ, न त पूरै गाउँ छ । यहाँको जीवनशैली मौलिक छ, सांस्कृतिक छ, र परिवर्तनको लयमा अघि बढिरहेको छ।
प्रकृति र भूगोलले दिएको वरदानगल्कोट समशीतोष्ण जलवायु पहाडी भेग हो। यहाँको हावापानी न त धेरै तातो हुन्छ, न धेरै चिसो। टाकुरामा उभिँदा टाढा हिमाल देखिन्छ — धौलागिरी, अन्नपूर्ण, माछापुच्छ्रे। खोलाहरू बगिरहेका छन्, फाँटहरूमा मकै गहुँ लहलहाउँछन्। हरियाली यत्रतत्र छरिएको छ।
गल्कोटमा मगर, क्षेत्री, ब्राह्मण, दलित, गुरुङ लगायत धेरै जातजातिका मानिसहरू मिलेर बसोबास गर्छन्। सबै मिलेर चाडपर्व मनाउँछन्, मेलापात गर्छन्, गाह्रोसाह्रोमा सघाउँछन्। दसैं, तिहार, माघे सङ्क्रान्ति, ल्होछार, साकेला जस्ता चाडहरू यहाँ विशेष रूपमा मनाइन्छन्। पञ्चेबाजा, गण्डक नाच, भजन, सेलो र मौलिक गजलहरूले गल्कोटको सांस्कृतिक जीवन अझै जिउँदो राखेका छ।
गल्कोटमा विद्यालयहरू प्रशस्तै छन्। सरकारी स्कुलहरूमा अझै सुधारको खाँचो छ भने निजी स्कुलहरू विस्तार भइरहेका छन्। विद्यार्थीको सहभागिता राम्रो छ, तर गुणस्तर अझै बढाउनु छ।
स्वास्थ्य सेवा भने झनै चुनौतीपूर्ण छ। स्वास्थ्य चौकी छन्, तर डाक्टर, औषधि र उपकरणको अभाव छ। सुत्केरी सेवा, आकस्मिक उपचार जस्ता आधारभूत कुरामा समस्या देखिन्छ।
गल्कोटमा आज पनि धेरै मानिसको जीवनशैली कृषि–केंद्रित छ। मकै, गहुँ, कोदो, तरकारी, कफी, अलैंची, किवी खेती हुन्छ। बाख्रा, कुखुरा, भैंसी पालन पनि बढ्दै छ।
तर आधुनिक प्रविधिको प्रयोग भने कम छ। बजारको समस्या, मल बीउको कमी र सरकारी योजनाको जानकारी नहुँदा किसान अलमलमा छन्।
युवाहरूको रोजगारीको अवसर भने विदेशतिर सीमित छ। गल्कोटका सयौं युवाहरू खाडी, मलेशिया, जापान, कोरिया, अमेरिका, बेलायतमा छन्। गाउँमा काम छैन, उद्यमशिलता अझै मौलिक स्तरमै सीमित छ।
गल्कोटमा प्रकृति, संस्कृति इतिहास मिसिएको छ। धुम्टे लेक , नुलिवा , गाजा दह यहाका अग्ला पहाडहरु हुन् भने । गाईघाट झरना , कोट मैदान , राजाको दरवार ,सम्म परेको निलुवा टेउवाको मुर्तिकला, ससत्र धारा लगायतका प्रयटकिय क्षेत्रहरु छन् । यस्ता ठाउँमा पुग्ने बाटो बनेको छ तर अझै राम्रो छैन, बाटो पुर्याउन सरकारवालाको प्रबन्ध कमजोर देखिन्छ।।
पूर्वाधार : विकास त भएको छ, तर…गल्कोटमा अधिकांश गाउँसम्म बाटो पुगेको छ। बिजुली, मोबाइल नेटवर्क, इन्टरनेट सेवा पनि फैलिएपनि गाउबाट सहर छिर्ने क्रम भने रोकियको छैन । अनेयन्त्रित बसाईसराईले गर्दा सबैजसो गाउका घरहरु खालि र शुन्य देखिन्छन् ।।
तर कतिपय वडाहरू अझै पनि पक्की सडकको प्रतीक्षामा छन्। खानेपानी परियोजनाहरू कहिले सफल त कहिले असफल बनिरहदा अस्बस्थकर पानि पिउन बाध्य पनि छन् । ढल निकास र फोहोर व्यवस्थापन जस्ता समस्यामा स्थानीय तहले ध्यान दिन बाँकी नै छ।
स्थानीय तह गठनपछि गल्कोट नगरपालिकाले केही राम्रा कामहरू गरेको छ – स्कुल, सडक, योजना निर्माण आदि।
तर कतिपय ठाउँमा राजनीति र विकासको तालमेल अझै मिलेको छैन। योजना बनाउने र काम गर्ने बीचको दूरीले गर्दा नागरिकको भरोसा खस्केको देखिन्छ ।
अझै भनौभने त
✅ हरियाली भूमि
✅ मेहनती जनशक्ति
✅ मौलिक संस्कृति
✅ कृषि र पर्यटनको राम्रो आधार
✅ प्रवासीहरूको सहयोगी भावना
तर चुनौती पनि उस्तै छन्:
⚠️ कृषि प्रविधिमा पछाडि
⚠️ रोजगारीको अभाव
⚠️ पूर्वाधारको अपूर्णता
⚠️ शिक्षा र स्वास्थ्यको गुणस्तर
⚠️ वातावरणीय जोखिम
यि कुराहरुको पुणता पाउनेहो भने गल्कोट एक नमुना बन्ने छ भन्नेमा हामि पुण बिश्वासमा छौ ।
गल्कोट कुनै सामान्य ठाउँ होइन — यो इतिहास बोकेको, संस्कृति सम्हालेको, सम्भावनाले भरिएको एउटा जीवन्त भूगोल हो। अब आवश्यक छ — सही योजना, सही सोच र साझा सहकार्यगरि अगाडि बन्न सकेमा अपार सम्भाबना बोकेको छ ।।
⸻
